wtorek, Grudzień 11

Nadajnik konspiracyjny

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Muzeum Historii Polski

Unikatowy nadajnik konspiracyjny z okresu II wojny światowej trafił do kolekcji Muzeum Historii Polski. Obiekt jest jedyną tego typu radiostacją, którą będzie można oglądać na stałej wystawie muzeum. 21 listopada nadajnik przekazała firma Orange Polska.

Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski ocenił, że nadajnik jest „świetnie zachowanym egzemplarzem”. „Dla nas to będzie niezwykle cenny obiekt. Na wystawie stałej będziemy mieli część poświęconą właśnie Państwu Podziemnemu. Nadajnik zostanie umieszczony w odtworzonej tzw. łodzi podwodnej czyli skrytce konspiracyjnej na Żoliborzu”.

Do rewolucji w łączności doszło wiosną 1940 r., gdy zakonspirowane radiostacje ZWZ, zaczęły wysyłać pierwsze depesze do władz RP. Od tego momentu łączność radiowa odgrywała coraz ważniejszą rolę w koordynowaniu działalności Polskiego Państwa Podziemnego. Świadczy o tym choćby ilość depesz wysłanych między kierownictwem podziemia z cywilnymi i wojskowymi władzami RP, która w samym 1944 r. wyniosła liczbę kilku tysięcy depesz.

 Stworzenie rozbudowanej sieci łączności wymagało uruchomienia produkcji zaawansowanych technicznie urządzeń radiowych. Warunki konspiracyjne stawiały przed konstruktorami poważne wyzwania. Konieczne było stworzenie na bazie części produkowanych komercyjnie lub wykradzionych z fabryk produkujących sprzęt łączności dla wojsk niemieckich − nadajników i odbiorników radiowych, które za sprawą niewielkich wymiarów, można było łatwo przenosić i ukrywać. Wedle ustaleń historyków w konspiracji wyprodukowano w okresie od stycznia 1943 do lipca 1944 r. około 130 nadajników radiowych. Jedną z najbardziej udanych konstrukcji był radionadajnik NSP.

 Jak poinformował Marek Stremecki, rzecznik prasowy Muzeum Historii Polski konstrukcję nadajnika NSP opracowano na przełomie 1940 i 1941 r., na bazie przechwyconych przez polskie podziemie radiostacji niemieckich. Produkcję tych nadajników wykonywano głównie w fabryce „Philips” przy ulicy Karolkowej w Warszawie. Zakład ten na co dzień produkował sprzęt łączności na potrzeby niemieckich sił zbrojnych. Nie był to jedyny punkt, w którym wytwarzano NSP. Jeden z punktów produkcyjnych mieścił się na Politechnice Warszawskiej w lokalu Zakładu Radiotechniki. Kierował nim prof. Janusz Groszkowski. Kolejny mieścił się przy ulicy Cegłowskiej 5 w Warszawie, kierował nim Stanisław Jastrzębski. Innym punkt, w którym montowano radionadajniki NSP, był kierowany przez inż. Michała Grabowskiego ps. „Szary” i był obsadzony głównie przez pracowników „Philips”. Mieścił się on początkowo na Woli, a potem na ulicy Żelaznej i Chmielnej. Warsztat wytwarzał oficjalnie dogotowywacze. Podzespoły do nadajnika NSP produkowano także w warsztacie na ulicy
Felińskiego 28.

Pod bokiem Niemców udało się wyprodukować kilkadziesiąt nadajników NSP. Trudno ustalić ich dokładną liczbę. Przybliżoną ewidencję zaczęto prowadzić w 1943 r. Ze wspomnianej powyżej liczby 130 nadajników radiowych wyprodukowanych w latach 1943-1944, większość stanowiły nadajniki NSP, nawet 90% z tej liczby. W latach 1942-1943 w oparciu o radionadajniki tego typu, oparto łączność radiową między Polskim Państwem Podziemnym a władzami RP na obczyźnie.

W trakcie produkcji radionadajnika NSP wprowadzano do konstrukcji modyfikacje i usprawnienia. Pierwszym radionadajnikiem był NSP I. Sercem urządzenia była lampa radiowa produkowana w warszawskich zakładach „Philips”. Następną generacją tego urządzenia była NSP II, w której wykorzystywano lampy radiowe amerykańskiej produkcji, pochodzące ze zrzutów lotniczych z Anglii, odbieranych przez Armię Krajową. Następnie w konstrukcji wprowadzano kolejne modyfikacje, które wprowadzono w radionadajnikach NSP III oraz NSP IV. Ten ostatni posiadał wbudowany w urządzenie klucz nadawania.

Fot. Mariusz Bodnar/MHP

Udostępnij

About Author

Comments are closed.